Qua công tác nắm tình hình, quản lý địa bàn của lực lượng Công an xã Sao Vàng cho thấy, bên cạnh mặt tích cực là đa số thanh thiếu niên có ý thức học tập, rèn luyện tốt, vẫn còn xuất hiện một số trường hợp có biểu hiện tiềm ẩn nguy cơ gây mất an ninh trật tự, đáng chú ý là tình trạng hình thành các nhóm nhỏ theo quan hệ bạn bè, địa bàn cư trú hoặc qua mạng xã hội. Nhiều mâu thuẫn xuất phát từ những nguyên nhân rất nhỏ như va chạm trong sinh hoạt, tranh cãi trên không gian mạng, ghen tuông, thể hiện bản thân… nhưng không được phát hiện, định hướng giải quyết kịp thời, dẫn đến tâm lý ức chế, tích tụ và có xu hướng sử dụng bạo lực để giải quyết.

Đáng lo ngại, một số trường hợp có biểu hiện chuẩn bị và mang theo hung khí tự chế như dao, kiếm, tuýp sắt, gậy gỗ, vỏ chai thủy tinh… nhằm mục đích răn đe, giải quyết mâu thuẫn; tình trạng tụ tập vào ban đêm, di chuyển theo nhóm, có sự hẹn trước quan mạng xã hội tiềm ẩn nguy cơ cao dẫn đến hành vi gây rối trật tự công cộng, cố ý gây thương tích và các hành vi vi phạm pháp luật khác.

Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc một bộ phận gia đình còn buông lỏng quản lý, thiếu quan tâm, giáo dục con em; nhà trường trong một số thời điểm chưa kịp thời nắm bắt diễn biến tâm lý học sinh; thanh thiếu niên thiếu kỹ năng kiểm soát cảm xúc, dễ bị kích động, lôi kéo; công tác phối hợp giữa các lực lượng có lúc chưa thật sự chặt chẽ, việc trao đổi thông tin chưa kịp thời, chưa có cơ chế theo dõi, quản lý thường xuyên đối với nhóm đối tượng có nguy cơ.

Từ thực tiễn trên cho thấy, nếu không có giải pháp đồng bộ, chủ động phòng ngừa từ sớm, từ xa, ngay từ cơ sở thì nguy cơ phát sinh các vụ việc nghiêm trọng là rất lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến tình hình an ninh trật tự, gây lo lắng trong Nhân dân và tác động tiêu cực đến môi trường giáo dục, xã hội. Trước tình hình đó, UBND xã Sao Vàng đã ban hành Kế hoạch phối hợp quản lý, giáo dục, phòng ngừa trẻ em và người chưa thành niên có nguy cơ vi phạm pháp luật trên địa bàn xã năm 2026 nhằm huy động sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị, gia đình, nhà trường và toàn xã hội trong công tác quản lý, giáo dục, định hướng thanh thiếu niên phát triển lành mạnh.

Kế hoạch được triển khai với mục đích tổ chức đồng bộ các biện pháp phòng ngừa xã hội và phòng ngừa nghiệp vụ nhằm phát hiện sớm, ngăn chặn kịp thời các hành vi tụ tập, mang theo và sử dụng vũ khí, hung khí trong thanh thiếu niên; nâng cao nhận thức pháp luật, ý thức tự giác chấp hành pháp luật, kỹ năng kiểm soát hành vi, giải quyết mâu thuẫn bằng biện pháp hòa bình; đồng thời phát huy vai trò của gia đình, nhà trường và các tổ chức xã hội trong quản lý, giáo dục, định hướng thanh thiếu niên phát triển lành mạnh.

Theo đó, Công an xã chủ trì phối hợp với các thôn, nhà trường và các tổ chức đoàn thể tiến hành rà soát tổng thể, xác định rõ từng nhóm thanh, thiếu niên có biểu hiện tụ tập, có mâu thuẫn, có tiền sử vi phạm hoặc có dấu hiệu bị lôi kéo; lập danh sách quản lý theo từng mức độ cụ thể; xây dựng hồ sơ theo dõi đối với từng trường hợp, trong đó thể hiện rõ nhân thân, hoàn cảnh gia đình, mối quan hệ xã hội, diễn biến tâm lý, nguyên nhân mâu thuẫn, địa điểm thường xuyên xuất hiện, thời gian sinh hoạt bất thường… Trên cơ sở đó, phân công cán bộ phụ trách địa bàn trực tiếp theo dõi, thường xuyên tiếp xúc, nắm bắt diễn biến; kết hợp nguồn tin từ quần chúng, nhà trường và gia đình để cập nhật thông tin liên tục, đảm bảo quản lý chặt chẽ, chủ động, không để bị động, bất ngờ.

Cùng với đó, công tác tuyên truyền, giáo dục phòng ngừa được chú trọng triển khai theo chiều sâu, không chỉ dừng lại ở việc phổ biến pháp luật mà còn tập trung phân tích hậu quả pháp lý, hệ lụy xã hội, tác động lâu dài đến tương lai của thanh thiếu niên khi tham gia các hành vi bạo lực, vi phạm pháp luật. Nội dung tuyên truyền được lồng ghép giáo dục kỹ năng kiểm soát cảm xúc, kỹ năng giải quyết mâu thuẫn, kỹ năng ứng xử trên không gian mạng, kỹ năng từ chối trước sự lôi kéo, kích động. Các hình thức tuyên truyền được đổi mới phù hợp với lứa tuổi như tổ chức tọa đàm, diễn đàn, giao lưu, xây dựng các tình huống giả định để nâng cao hiệu quả giáo dục.

Đối với các trường hợp có nguy cơ, lực lượng chức năng phối hợp tổ chức cho ký cam kết, có sự chứng kiến của gia đình, nhà trường và chính quyền địa phương; nội dung cam kết được xây dựng cụ thể, rõ ràng, gắn với trách nhiệm của từng cá nhân và được theo dõi việc thực hiện thường xuyên.

Song song với công tác tuyên truyền, giáo dục, lực lượng Công an xã tăng cường tuần tra kiểm soát địa bàn, tập trung vào các khung giờ buổi tối, đêm khuya - thời điểm dễ phát sinh tụ tập; bố trí lực lượng tại các khu vực phức tạp, địa bàn giáp ranh, nơi thanh thiếu niên thường xuyên tụ tập để kịp thời phát hiện, ngăn chặn các hành vi vi phạm. Đồng thời, chủ động kiểm tra, thu giữ các loại hung khí, vật dụng có khả năng gây sát thương; phối hợp kiểm tra các cơ sở kinh doanh có điều kiện như quán internet, trò chơi điện tử, điểm tụ tập tự phát; yêu cầu chủ cơ sở ký cam kết không để thanh thiếu niên tụ tập gây rối, không để xảy ra việc cất giấu, tàng trữ hung khí tại cơ sở.

Một trong những nội dung quan trọng của kế hoạch là tập trung phát hiện sớm, can thiệp và hòa giải kịp thời các mâu thuẫn trong thanh thiếu niên. Khi phát hiện mâu thuẫn, dù ở mức độ nhỏ, Công an xã chủ trì phối hợp với thôn, nhà trường và gia đình tổ chức gặp gỡ, xác minh nguyên nhân, định hướng cách giải quyết phù hợp, không để mâu thuẫn kéo dài hoặc chuyển hóa thành xung đột bạo lực. Đối với các vụ việc phức tạp, có nguy cơ cao, sẽ lập danh sách theo dõi riêng, phân công cán bộ phụ trách, áp dụng các biện pháp quản lý chặt chẽ, thường xuyên kiểm tra, nhắc nhở để ngăn ngừa phát sinh vi phạm. Đồng thời, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm gắn với quản lý, giáo dục và phòng ngừa tái phạm. Khi phát hiện hành vi mang theo, tàng trữ, sử dụng vũ khí, hung khí trái phép hoặc tụ tập gây rối trật tự công cộng, lực lượng chức năng sẽ xử lý theo đúng quy định pháp luật; kết hợp giáo dục, phân tích hậu quả, yêu cầu cam kết không tái phạm; lập hồ sơ quản lý sau xử lý và phân công lực lượng theo dõi việc chấp hành.

Để kế hoạch đạt hiệu quả, UBND xã phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng ngành, đơn vị. Trong đó, Công an xã chịu trách nhiệm toàn diện trong tham mưu, tổ chức triển khai và kiểm tra thực hiện kế hoạch; trực tiếp nắm tình hình, rà soát, quản lý đối tượng, tổ chức tuần tra, kiểm soát, hòa giải và xử lý vi phạm. Nhà trường chủ động phối hợp nắm bắt diễn biến tâm lý, mối quan hệ của học sinh; kịp thời phát hiện các biểu hiện mâu thuẫn, xích mích để thông tin cho lực lượng chức năng; tăng cường giáo dục kỹ năng sống, phòng chống bạo lực học đường và phối hợp chặt chẽ với gia đình trong quản lý học sinh.

Các thôn giữ vai trò nòng cốt tại cơ sở trong việc nắm bắt tình hình thanh thiếu niên, phát hiện sớm các dấu hiệu tụ tập, mâu thuẫn, chuẩn bị hung khí để kịp thời báo cáo xử lý. Ủy ban MTTQ và các tổ chức đoàn thể (Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ, Hội Cựu chiến binh, Hội Nông dân) tăng cường các hoạt động tuyên truyền, giáo dục, cảm hóa, giúp đỡ thanh thiếu niên cá biệt; xây dựng môi trường sinh hoạt lành mạnh, hạn chế điều kiện phát sinh hành vi vi phạm. Phòng Văn hóa - Xã hội đẩy mạnh công tác truyền thông, tổ chức các hoạt động văn hóa, thể thao, tạo sân chơi bổ ích cho thanh thiếu niên. 

Đối với các gia đình giữ vai trò quyết định trong quản lý, giáo dục con em, do đó cần thường xuyên quan tâm, theo dõi diễn biến tâm lý, các mối quan hệ của con em mình; không để con, em mang theo hung khí; kịp thời phối hợp với chính quyền địa phương khi phát hiện dấu hiệu vi phạm.

Việc triển khai đồng bộ các giải pháp quản lý, giáo dục và phòng ngừa trẻ em, người chưa thành niên có nguy cơ vi phạm pháp luật không chỉ góp phần giữ vững an ninh trật tự trên địa bàn mà còn thể hiện trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội trong chăm lo, bảo vệ thế hệ trẻ. Đây là nhiệm vụ mang tính lâu dài, đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt, thường xuyên và chặt chẽ của các ngành, đoàn thể, nhà trường, gia đình và toàn thể Nhân dân.

Với sự quyết tâm của cấp ủy, chính quyền địa phương cùng sự đồng thuận, phối hợp tích cực của Nhân dân, tin tưởng xã Sao Vàng sẽ triển khai thực hiện hiệu quả Kế hoạch quản lý, giáo dục, phòng ngừa trẻ em và người chưa thành niên có nguy cơ vi phạm pháp luật trên địa bàn xã, góp phần xây dựng môi trường sống an toàn, lành mạnh, tạo điều kiện để thanh thiếu niên phát triển toàn diện, trở thành những công dân có ích cho gia đình và xã hội./.

Lê Hải, Trung tâm Cung ứng dịch vụ công xã Sao Vàng