(Đền thờ Khắc Quốc công Lê Văn An, thôn Diên Hào, xã Sao Vàng)

Theo sử liệu, Lê Văn An vốn họ Nguyễn, ông quê ở phía Bắc, vì nhiều biến cố mà cha mẹ đã chuyển đến sách Mục Sơn, ( vùng Lam Sơn – Sao Vàng, tỉnh Thanh Hoá  ngày nay) khai khẩn đất hoang, gây dựng cơ nghiệp, tại đây đã sinh ra Nguyễn Văn An.

Cậu bé Văn An lớn lên với dung mạo khôi ngô tuấn tú, lại bản tính thông minh, ham học hỏi, thích đọc sách binh pháp, chăm chỉ luyện tập võ nghệ. Tương truyền, năm 13 tuổi Nguyễn Văn An là bạn học với Lê Lợi ở đất Lam Sơn, còn có Nguyễn Thận cùng ở sách Mục Sơn và Lê Lai người đất Dựng Tú. Bốn người thân thiết, xem nhau như anh em. Dù theo nghiệp kiếm cung song Nguyễn Văn An lại có tính cách điềm tĩnh, làm việc gì cũng suy tính cẩn trọng, thường lấy sự chân tình, lời lẽ nhẹ nhàng đối đãi với bạn bè, người thân. Vì thế, ông được nhiều người quý mến và Bình Định vương Lê Lợi tin tưởng.

Trong Hội thề Lũng Nhai (năm 1416), Nguyễn Văn An là một trong những tướng đứng đầu. Khi khởi nghĩa Lam Sơn diễn ra, Nguyễn Văn An được Bình Định vương Lê Lợi tin tưởng giao trọng trách làm Thứ thủ vệ kỵ binh quân thiết đột. Trong suốt chặng đường 10 năm nếm mật nằm gai của khởi nghĩa Lam Sơn với hàng trăm trận chiến ác liệt, tướng chiến trận Nguyễn Văn An đã lập nhiều công trạng.

Năm 1424, Khả Lưu (Nghệ An) được xem là một trong những trận đánh quan trọng của nghĩa quân Lam Sơn. Tại trận đánh này, Nguyễn Văn An giữ vai trò tham gia chỉ huy, ông đã xung phong đi đầu, đánh lui giặc Minh.

“Khi Lê Lợi cùng đại quân tiến ra Bắc, Lê Văn An cùng 6 tướng ở lại vây thành Nghệ An, khiến Thái Phúc giữ thành Nghệ An phải ra hàng. Khi nghĩa quân Lam Sơn vây thành Đông Quan (thành Thăng Long), Văn An cùng Lý Triện chỉ huy 14 vệ quân đóng ở cửa Bắc. Khi viện binh của giặc kéo sang, ông cùng Nguyễn Lý đem 3 vạn quân tiếp ứng cho các tướng trấn ải ở Chi Lăng. Khi giặc đến núi Mã Yên, cánh quân của Lê Văn An đánh phủ đầu, chém tướng Lương Minh, Lý Khánh thua chạy phải treo cổ tự tử. Khi quân giặc tiến xuống Xương Giang không vào được thành, hạ trại giữa đồng, Lê Văn An cùng các tướng Nguyễn Lý, Đỗ Sát, Lưu Nhân Chú... phá tan quân Minh, bắt sống Thôi Tụ, Hoằng Phúc và 3 vạn tên địch” (sách Thọ Xuân di tích và danh thắng).

Cũng theo sách Thọ Xuân di tích và danh thắng: Năm Đinh Mùi (1427) khi thành Đông Quan còn nằm trong tay giặc, Lê Lợi lấy Thiếu bảo Lê Văn An làm Tổng tri Quốc Oai thượng... và bảo rằng “Nếu có chấp sự, giám quân không theo thiết chế của người thì chém trước tâu sau”. Lê Văn An luôn giữ gìn nghiêm chỉnh 3 điều răn dạy của chủ tướng (chớ vô tình, chớ lừa dối, chớ gian tham), vậy nên được tướng sĩ trên dưới kính nể.

Sau khi khởi nghĩa Lam Sơn toàn thắng, Bình Định vương Lê Lợi lên ngôi lập ra vương triều nhà Lê, xét công ban thưởng cho tướng sĩ tham gia khởi nghĩa, “Lê Văn An được phong làm Nhập nội thiếu úy, Tư mã, Suy trung Bảo chính công thần, tham dự triều chính, tước Đình Thượng hầu, ban quốc tính (họ vua). Đến năm 1432, ông lại được gia phong Tán trị hiệp mưu công thần, Nhập nội Kiểm hiệu Đại tư không, Bình chương quân quốc trọng sự” (sách 35 vị khai quốc công thần Lam Sơn).

Là tướng chiến trận từng trải, dưới thời vua Lê Thái tông, ông được nhà vua tin tưởng giao trọng trách lĩnh ấn tiên phong đem quân đi dẹp phản loạn ở miền Lạng Sơn. Ngày 9/4 năm Đinh Tỵ (1437), Lê Văn An đột ngột qua đời vì bệnh. Khi ông mất được vua Lê Thái Tông truy tặng chức Tư không, ban tên thụy là Trung Hiếu. Đến đời vua Lê Thánh Tông xét lại công lao các vị đại thần thời Thái Tổ, Lê Văn An được gia phong Khắc Quốc Công.

Ngay sau khi mất, đền thờ Khắc Quốc công Lê Văn An được lập dựng ở sách Mục Sơn. Đến thời Lê Trung hưng, hậu duệ của ông dời đền thờ về làng Diên Hào, nay thuộc xã Sao Vàng, tỉnh Thanh Hoá. Đền thờ Lê Văn An được xây dựng quay mặt về hướng nam, không gian cao ráo, thoáng đãng, liền kề dòng Nông Giang (sông đào dưới thời Pháp thuộc). Không gian của đền có được vượng khí đắc địa tụ linh, tụ phúc tạo nên sự linh thiêng, huyền bí. Đền thờ Lê Văn An còn lưu giữ nhiều hiện vật có giá trị trên nhiều lĩnh vực của lịch sử dân tộc, trong đó có câu đối đúc kết lại công trạng của một tướng lĩnh, một vị quan mẫu mực trong chế độ phong kiến Việt Nam:

“Khai quốc bình Ngô quang vạn đại

Chiêu dân bồi tượng trạch di thâm”

Theo Kế hoạch của UBND xã Sao Vàng, Lễ dâng hương Kỷ niệm 589 năm ngày mất Khắc Quốc công Lê Văn An bắt đầu vào lúc 7h30 phút ngày 25/05/2026 (tức ngày 09 tháng 4 năm Bính Ngọ); Địa điểm tại Sân chính điện Đền thờ Lê Văn An, thôn Diên Hào, xã Sao Vàng.

Với sự chuẩn bị chu đáo về mọi mặt, xã Sao Vàng đảm bảo Lễ dâng hương kỷ niệm 589 năm ngày mất Khắc Quốc công Lê Văn An (1437- 2026) trang trọng, thiết thực, thành kính, thực hiện đúng  nghi thức truyền thống, tạo không khí vui tươi, phấn khởi trong nhân dân. thắt chặt tình đoàn kết trong dòng tộc và cộng đồng dân cư địa phương, góp phần xây dựng quê hương xã Sao Vàng ngày càng giàu đẹp văn minh./.

Lê Hải, Trung tâm Cung ứng dịch vụ công xã Sao Vàng